edith

Mam, waar komen de aardbeitjes vandaan?

door Edith Dourleijn

Niet zo lang geleden was heel culi-Nederland in rep en roer. Onze eigen  aardbeienprofessor Jan Robben wilde ophouden met het telen van de lekkerste aardbeien. Maar gelukkig teelt hij nog steeds smaakaardbeien, zij het minder dan voorheen.  En bovenal helpt hij ons nu met het zelf telen van de aardbeien. Maar het gevaar is nog steeds niet geweken; die mooie witte bloemetjes moeten wel bevrucht worden, anders groeien er geen aardbeien uit. Telers gebruiken daarvoor bijenvolken. De bijen halen de nectar en stuifmeel uit de bloemen, en in ruil daarvoor bestuiven en bevruchten ze de planten, waardoor de bloemetjes uitgroeien tot aardbeien. Maar voor hoe lang nog? Bijen worden namelijk ernstig in hun voortbestaan bedreigd en dat heeft grote gevolgen voor ons smulpapen.

De ene bij is de andere niet

Er zijn verschillende soorten bijen. Er zijn (wilde) solitaire bijen, die alleen leven en geen honing maken. Daarnaast heb je honingbijen (die in het wild niet meer voorkomen!), die in een volk samenleven en wel honing maken. Op het hoogtepunt in de zomer vormen zo’n 60.000 bijen een nest. Honing is voor hen het voedsel voor de wintermaanden, als het te koud is om uit te vliegen.

In het volk hebben bijen een vergaande taakverdeling, waarbij de vrouwelijke werksters de term ‘bezige bij’ erg letterlijk nemen: buiten het leggen van eitjes en het bevruchten van de koningin (daar zijn respectievelijk de koningin en de mannelijke darren voor) doen zij alle voorkomende taken, van schoonmaken tot stuifmeel en nectar halen. Door de warmte in het nest dikt de nectar in tot honing.

Op bijenles

Dit en meer leerde ik tijdens de theorielessen van een cursus bijen houden. Het maakte me nieuwsgierig naar de praktijk. Op een stralende lentedag was het zover en op het sein van de docent hesen we ons in ons imkerpak. Onder begeleiding van een ervaren imker openden we de deksel van de kast. Het zachte gezoem werd luider, een flink aantal bijen vloog op en ik leerde hoe je rustig de raten één voor één moest inspecteren. De eitjes, larfjes en gesloten cellen waarin de larven zich poppen tot een bij, cellen met stuifmeel en honing, ik leerde het allemaal van elkaar te onderscheiden. ‘Mijn’ volk was levendig en zeer actief. Ook telden we op die eerste dag geen enkele varroamijt, wat ook enige reden tot blijdschap was.

De bedreiging

Honingbijen worden namelijk ernstig bedreigd, en de varroamijt – meegekomen met bijen uit Azië – is één van de bedreigers. Met de mijt besmette bijen raken ernstig verzwakt en zijn gevoeliger voor andere ziektes. Zieke bijen kunnen hun taken niet goed uitoefenen, waardoor het volk als geheel gevaar loopt. Ook pesticiden, zendmasten en de verminderde biodiversiteit worden aangewezen als oorzaken van de bijensterfte.
Maar wat ook de redenen zijn voor het uitsterven van de honingbijen, het heeft direct gevolgen voor onze voedselconsumptie. Hoewel ook wind, solitaire bijen en andere insecten zorgen voor bestuiving, worden door telers honingbijen ingezet. Het volk wordt dan enige tijd tussen het fruit gezet en na bewezen diensten weer naar huis gebracht. Na koeien en varkens is de honingbij het nuttigste landbouwdier dat we hebben!
Kortom, we hebben bijen hard nodig en dat is de reden dat er flink zorgen zijn om het voortbestaan van de honingbij. Een bijkomende reden is dat imkers (dit zijn vooral mannen met een gemiddelde leeftijd van 60 jaar) dreigen uit te sterven.

Wat kan jij doen?

 Eigenlijk hetzelfde als met de bedreigde smulaardbeien: het heft in eigen hand nemen! Verwen de insecten in je eigen omgeving die jouw aardbeienbloemetjes bestuiven. Zorg ook voor andere bloemen, het hele jaar rond, zodat alle insecten genoeg voedsel hebben. De solitaire bij die bij jou in de muur huist, de bijen van een imker (die wel een paar kilometer ver kunnen vliegen), andere bij-achtigen en vlinders zullen je dankbaar zijn. Hang een insectenhotel op, dat biedt de beestjes een schuilplaats. Of ga net als ik een stapje verder en ga ook bijen houden. Ik volgde de cursus bij de bijenhoudersvereniging Ambrosius uit Middelbeers (link: http://bijenteelt.wordpress.com/basiscursus-bijenteelt/), maar in het hele land worden vergelijkbare cursussen gegeven. Of denk er eens over na om een bijenvolk te leasen.

Meer lezen?

Een uitgebreide, en zeer lezenswaardige, inleiding in bijen vind je in dit cahier van de WUR (link:http://bwm.trefcon.nl/media/pdf/Bijen.pdf). En kinderen kan je spelenderwijs hierover vertellen door De heer Bij (link: http://www.de-heer-bij.nl/index.html) in te schakelen.

Edith Dourleijn schrijft over koken en (lekker) eten. Dat doet ze voor diverse bladen op koken.blog (link:http://koken.blog.nl), en op haar persoonlijke blog doet ze verslag van haar belevenissen in en rond haar eigen keuken (link:http://www.eediete.nl/keuken).